NagłówekNagłówek


Koronki z Kolekcji Tkanin Muzeum Narodowego w Warszawie

komentarz naukowy: Ewa Orlińska Mianowska i Monika Janisz

Uzupełnienie zarówno kobiecego jak i męskiego ubioru stanowią tzw. akcesoria mody. Do tych ważnych drobiazgów zalicza się buciki, torebki, parasolki, wachlarze, chusteczki, rękawiczki, szale i wszelkiego rodzaju ozdoby i dekoracje stroju takie jak np. koronki. Pojawienie się koronek łączy się z upowszechnieniem zwyczaju noszenia bielizny w XVI wieku. Początkowo koronki ozdabiały brzegi bielizny a ich formy przypominały szpiczaste ząbki, stąd francuska nazwa la dentelle.

Najcenniejsze spośród wystawionych eksponatów umieszczono w gablocie stołowej. Wśród nich prezentowane są koronki z XVI wieku wykonane techniką igłową, dlatego nazywane są też koronkami szytymi. Najstarsza, niewielka koronka z motywem orłów stanowiła obrzeżenie chusteczki. Druga, z tego samego okresu, była częścią kołnierza noszonego do dworskiego ubioru. Zdobią ją motywy geometrycznych większych i mniejszych owalnych rozet połączonych w dekoracyjną sieć. Tego typu koronki, nazywane także point de Venise, możemy często oglądać na szesnastowiecznych portretach.

Zupełnie inna w dekoracyjnym wyrazie jest koronka klockowa z motywem kwiatów w wazonach (vase de fleurs). Poszczególne desenie z utworzonego na klockach płócienka połączone są siateczką delikatnych przęseł.

Najbardziej imponująca jest zachowana w całej wytworzonej do sprzedaży sztuce szeroka brukselska koronka kombinowana z połowy XIX wieku. Część wzoru wykonana jest w technice igłowej (drobne kwiatki i część tła), część w technice klockowej (większe kwiatowe główki i tło). Tego rodzaju koronki stosowano często do ubioru noszonego przez wyższe duchowieństwo, tzw. rokiety. Był to podobny do komży ubiór o wąskich rękawach, na dole obszyty szeroką koronką, zwykle podszywaną jedwabiem o kolorze uzależnionym od godności noszącego. Taki ubiór nosi biskup wileński Jan Stefan Giedroyć przedstawiony na portrecie znajdującym się na klatce schodowej pałacu.

Najskromniej, mimo rozbudowanego wzoru, prezentuje się wąski fragment delikatnej koronki brzegowej typu binche, stanowiący ozdobę osiemnastowiecznych sukni typu robe à la française. Koronkami tego rodzaju ozdabiano brzegi dekoltu sukni, dekorowano nimi czepki i chusteczki. Niezwykle modne były także koronkowe agażanty, czyli mankiety doszywane do rękawów sukni.

W przeszklonych szafach prezentowane są ubiory i akcesoria mody wykonane z różnego rodzaju koronek. W trzydrzwiowej witrynie, na pierwszej od lewej sukni eksponowana jest narzutka o delikatnych kwiatowych wzorach na tiulowym tle. Obok oglądamy wspaniały koronkowy płaszcz z trenem z końca XIX w. Trzeci obiekt to efektowny płaszczyk z przełomu XIX i XX w., o wypukłym, kwiatowym wzorze. Przykładem kobiecego ubioru wieczorowego z lat dwudziestych XX w. jest czarny, ażurowy płaszczyk eksponowany w sąsiedniej gablocie. Wraz z nim prezentowane są koronkowe akcesoria mody, takie jak szale, narzutka, chusteczki, torebka i kołnierzyk. Na szczególną uwagę zasługuje wachlarz z kości słoniowej i koronki, który należał do Marii Karoliny de Bourbon Zamoyskiej (1856-1941), wnuczki króla Obojga Sycylii Ferdynanda II, i został ofiarowany przez właścicielkę jako prezent ślubny Irenie Żabinie w 1934 r.

Do ilustracji tekstu użyto obrazów ze zbiorów MNW